ภูมิปัญญาด้านการแพทย์และสาธารณสุข

1) ตำรับยารักษาอาการ ปวดท้องบิด
ตำรับยาแก้ท้องบิด นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน   ส่วนประกอบสมุนไพรที่ใช้ได้แก่ 1. สั้นหรือส้าน (Dillenia ovata Wall. ex Hook. f.& Thomson) จะใช้ส่วนที่เป็นแก่น 2. ใบมะขาม (Tamarindus indica L.) 3. ดูกใสหรือขันทองพยาบาท จะใช้ส่วนที่เป็นแก่น (Suregada multiflorum (A.Juss.) Baill. ) วิธีการปรุงยา นำสมุนไพรทั้ง 3 อย่าง อย่างละเท่าๆกัน ใช้ได้ทั้งสดหรือตากแห้ง มาต้มรวมกันดื่มแทนน้ำ ระยะเวลาการใช้ ใช้ดื่มได้ตลอดเมื่อมีอาการ

ผู้ให้ข้อมูล นายสมศรี เกตุกุมศรี บ้านเลขที่ 31 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน   จังหวัดมหาสารคาม

2) ตำรับยาขับลม
ตำรับยา มีส่วนประกอบดังนี้ 1. ส่องฟ้า (ส่องฟ้าดง: Clausena harmandiana (Pierre) Pierre ex Guillaumin) 2. สมัดใหญ่ (สันโสก: Clausena excavata Burm.f.)   3. สมัดน้อย (หัสคุณ: Micromelum minutum (G.Forst) Wight&Arn.) สมุนไพรทั้งสามชนิดใช้ราก นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน เป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ วิธีการปรุงยา นำสมุนไพรทั้ง 3 อย่าง อย่างละเท่าๆกัน มาฝนรวมกันกับน้ำ เพื่อใช้ดื่มแทนน้ำ วิธีการใช้ ใช้ดื่มกิน ก่อนและหลังอาหาร ครั้งละ 1 แก้ว ช่วยขับลมในท้อง

ผู้ให้ข้อมูล นายสมศรี เกตุกุมศรี บ้านเลขที่ 31 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน   จังหวัดมหาสารคาม

3) ตำรับแก้ตกเลือด
ส่วนประกอบในตำรับยา 1. แก่นหมากแตก (กระทงลาย: Celastrus paniculatus Willd.) 2. แก่นท่มโคก (กระทุ่มโคก : Mitragyna hirsuta Havil.)  เป็นสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ในการรักษา แก้อาการตกเลือด ซึ่งแหล่งวัตถุดิบ นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน วิธีการปรุง นำสมุนไพรทั้ง 2 อย่าง อย่างละเท่าๆกันมาต้มรวมกันเพื่อใช้ดื่มแทนน้ำ วิธีการใช้ ใช้ดื่มกิน 2-3 แก้ว(ก่อนหรือหลังอาหารก็ได้)

ผู้ให้ข้อมูล นายสมศรี เกตุกุมศรี บ้านเลขที่ 31 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน   จังหวัดมหาสารคาม

4) ตำรับยาแก้เบื่อเห็ด
ส่วนประกอบในตำรับยา ใช้ยางไม้จากต้นธงไทรหรือต้นรวงไช หรือต้นธนนไชย (Buchanania siamensis Miq.) อยู่ในวงศ์เดียวกับไม้มะม่วง (Anacardiaceae) เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ในการรักษาแก้เบื่อเห็ด แหล่งวัตถุดิบนำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือทุ่งนา   วิธีการปรุง นำสมุนไพรมาแช่ในน้ำเปล่า เพื่อใช้ดื่มแทนน้ำ วิธีการใช้ ดื่มทันทีเมื่อมีอาการ ดื่มเข้าไปให้อาเจียนออก

ผู้ให้ข้อมูล นายสมศรี เกตุกุมศรี บ้านเลขที่ 31 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน   จังหวัดมหาสารคาม

5) ตำรับยาแก้ริดสีดวง
ส่วนประกอบในตำรับยา   ใช้ลำต้นต้นเพชรสังฆาต (Cissus quadrangularis L.) นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ในการรักษา แก้ริดสีดวง วิธีการปรุง นำสมุนไพรมาต้ม หรือฝนใส่น้ำ เพื่อใช้ดื่มแทนน้ำ ใช้ดื่มกิน ก่อนหรือหลังอาหารก็ได้ เป็นเวลา 1 อาทิตย์

ผู้ให้ข้อมูล นายสมศรี เกตุกุมศรี บ้านเลขที่ 31 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน   จังหวัดมหาสารคาม

6) ตำรับยาแก้ริดสีดวงในจมูก
ส่วนประกอบในตำรับยา   ๑. ใบข่อย (ข่อย: Streblus asper Lour.) ๒. ใบคอแลน (ผ่าสาม: Casearia grewiifolia Vent.) ๓. ใบสมัดใหญ่ (สันโสก: Clausena excavata Burm.f.) นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ในการรักษา รักษาริดสีดวง วิธีการปรุง เอาไปซอยเป็นเส้นๆ ตากแดดให้แห้ง แล้วม้วนเหมือนมวนบุหรี่ วิธีการใช้ ดูดเหมือนบุหรี่ โดยการกลืนควันให้ผ่านโพรงจมูก

ผู้ให้ข้อมูล นายสมศรี เกตุกุมศรี บ้านเลขที่ 31 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน   จังหวัดมหาสารคาม

7) ตำรับยาทาแก้งูสวัด
ส่วนประกอบในตำรับยา   ต้นลูกเขยตายคืนหรือเขยตาย (Glycosmis pentaphylla DC.) นำมาจากป่าของหมู่บ้านหนองจอก อำเภอยางสีสุราช เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ในการรักษา แก้งูสวัด วิธีการปรุง นำสมุนไพรมาตำผสมกับน้ำเหล้าข้าว เพื่อใช้ทาที่เป็นงูสวัด วิธีการใช้ ทาจนกว่าแผลจะหาย

ผู้ให้ข้อมูล นายบุญมี จันเต บ้านเลขที่ 74 หมู่ที่ 2 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน จังหวัด มหาสารคาม

8) ตำรับยากำเลิดเด็ก
ส่วนประกอบในตำรับยา   1. หมากเคี้ยว (Areca catechu L.) 2. ว่านไพร (ไพล : Zingiber montanum (Koenig) Link ex Dietr.) นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ในการรักษาคือ เคี้ยวหมากและไพล แล้วเป่าลมใส่กระหม่อมเด็ก แก้กำเลิดในเด็ก วิธีการใช้ เป่า

ผู้ให้ข้อมูล นายบุญมี จันเต บ้านเลขที่ 74 หมู่ที่ 2 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน จังหวัด มหาสารคาม

9) ตำรับยาแก้ไอ
ส่วนประกอบในตำรับยา   ต้นมะนาวป่าใช้ส่วนที่เป็นราก นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ในการรักษา แก้อาการไอ วิธีการปรุง นำรากมาเคี้ยวแล้วกลืน พร้อมกับดื่มน้ำตาม ทำจนกว่าจนกว่าจะหายดี

ผู้ให้ข้อมูล  นายบุญมี จันเต บ้านเลขที่ 74 หมู่ที่ 2 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน จังหวัด มหาสารคาม

10) ตำรับยาแก้ปวดขา
ส่วนประกอบในตำรับยา 4 ตา 5 ขี้: 4 ตาจะใช้ส่วนที่เป็นเปลือกและลำต้น 1. ตากวาง (ตากวาง: SALACIA VERRUCOSA WIGHT) 2. ตาไก้ (กำแพงเจ็ดชั้น: SALACIA CHINENSIS L.) 3. ตานกกด (ตานกกด คำรอก: ELLIPANTHUS TOMENTOSUS KURZ VAR. TOMENTOSUS) 4. ตาแหลว (กล้วยน้อย: XYLOPIA VIELANA PIERRE.) 5. ขี้จะใช้ส่วนที่เป็นลำต้นและเปลือก (ยกเว้นขี้ตุ่น) 1. ขี้หนู (DIOSPYROS SP.)  2. ขี้เถ้า (GREWIA ERIOCARPA JUSS.) 3. ขี้อ้น (HELICTERES LANATA (TEIJSM. &BINN.) KURZ) 4. ขี้เหล็ก (ขี้เหล็กบ้าน: SENNA SIAMEA (LAM.) IRWIN & BARNEBY) 5. ขี้ตุ่น (HELICTERES ANGUSTIFOLIA L.) นำมาจากป่าในหมู่บ้านหรือชุมชน เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ คือนายเพ็ง ป้อมยายับ วิธีการปรุง ต้นไม้ 4 ตา ใช้ส่วนเปลือกและส่วนลำต้นมาต้ม 5 ขี้ เอาลำต้นกับเปลือกมาต้ม ยกเว้นต้นขี้ตุ่นเอารากมาต้ม วิธีการใช้ ดื่มก่อนอาหาร เช้า-เย็น กินเป็นเวลา 1 เดือน ถึงจะเห็นผล

ผู้ให้ข้อมูล นายบุญมา ป้อมยาหยับ บ้านเลขที่ 10 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบล พระธาตุ อำเภอ นาดูน จังหวัด มหาสารคาม

11) ตำรับยาบำรุงน้ำนม
ส่วนประกอบในตำรับยา 1. ช้างน้าว (ตาลเหลือง: Ochna integerrima (Lour.) Merr.) 2. ลิ้นกวาง (ตับเต่าต้น: Diospyros ehretioides Wall.) นำมาจากป่าธรรมชาติ เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ คือนายเพ็ง น้อยยายับ วิธีการปรุง นำต้นช้างน้าว ต้นลิ้นกวาง มาต้มใส่หม้อใส่น้ำไห้ท่วมกินก่อนอาหารเช้า

ผู้ให้ข้อมูล นายบุญมา ป้อมยาหยับ บ้านเลขที่ 10 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน จังหวัด มหาสารคาม

12) วิธีตัดสายแห่ (สะดือ)
ใช้ดายผูกสายสะดื้อสองด้านแล้วเอาเปลือกหอยกราบตัดส่วนที่เราผูกอออก เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ใช้ด้ายผูกสายสะดื้อสองด้าน แล้วเอาเปลือกหอยกาบ ตัดตรงกลางส่วนที่ผูกอออกจากกัน ใช้เวลา 7 วัน สายสะดือถึงจะแห้ง สะดื้อที่เราตัดจะเอาไปไว้ที่จอมปลวก ถือว่าเป็นสิริมงคล

ผู้ให้ข้อมูล นางสา ป้อมยายับ บ้านเลขที่ 10 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม

13) ตำรับยาที่ใช้ในการอยู่ไฟ
ส่วนประกอบในตำรับยา
1. ใช้เปลือกลำต้นมะขาม (มะขาม: Tamarindus indica L.)
2. ต้นคัดเค้าใช้ราก (คัดเค้าเครือ: Oxyceros horridus Lour.) ๓. รากแมงห้าง (สาบเสือ: Chromolaena odorata (L.) R.M.King.) นำมาจากป่าธรรมชาติ เป็นภูมิปัญญาสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ
วิธีการปรุง นำมาต้มใส่น้ำทั้งกินและอาบ ตอนอาบน้ำ เอาผ้ากับเกลือรองนั่ง จะทำไห้แผลหายไว ใช้เวลา 7 วันถึงเห็นผล

ผู้ให้ข้อมูล นางสา ป้อมยายับ บ้านเลขที่ 10 หมู่ที่ 6 บ้านปอพาน ตำบลพระธาตุอำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม